Funkcja genu i białka
SOS1 to białko, które pomaga RAS przejść ze stanu wyłączonego w stan włączony. RAS w stanie spoczynku ma przyłączoną cząsteczkę GDP. Po związaniu GTP staje się aktywny, a po rozłożeniu GTP z powrotem się wyłącza. SOS1 ułatwia właśnie wymianę GDP na GTP, dlatego nazywa się je czynnikiem wymiany nukleotydów guaninowych (GEF).
W stanie spoczynku SOS1 sam siebie hamuje: część białka blokuje miejsce, którym działa na RAS. Hamowanie znika, gdy komórka dostanie sygnał z receptora czynnika wzrostu.
Rola w szlaku RAS/MAPK
SOS1 jest ostatnim ogniwem przed RAS. Po pobudzeniu receptora białka adaptorowe przyciągają SOS1 do błony komórkowej, gdzie znajduje się RAS. Włączony RAS uruchamia kinazy RAF, a te kolejno MEK i ERK.
Rodzaje opisanych zmian
U osób z zespołem Noonan zmiany w SOS1 wykrywa się w 10-13% przypadków (GeneReviews). Wśród osób z rozpoznaniem klinicznym, u których nie znaleziono zmiany w PTPN11, odsetek ten wynosi około 16-20%.
W badaniu z 2007 roku zmiany w SOS1 znaleziono u 22 ze 129 osób z zespołem Noonan bez zmian w PTPN11 i KRAS. Wszystkie były zmianami sensu. Skupiały się w kodonach dla reszt aminokwasowych, które utrzymują białko w stanie samohamowania. Zmienione białko silniej aktywowało RAS i ERK. Autorzy opisali u tych osób częste zmiany skóry i włosów, a rozwój i wzrost były zwykle prawidłowe. GeneReviews zaznacza jednak, że dla SOS1 nie ustalono zależności między wariantem a objawami, które pomagałyby przewidzieć przebieg choroby. Obraz u danej osoby może więc odbiegać od tego opisu.
Inne zmiany w tym samym genie powodują dziedziczną włókniakowatość dziąseł. To osobna choroba, w której przerastają dziąsła.
GeneReviews podaje, że somatycznych zmian w SOS1 nie znaleziono w nowotworach, ale nowsze badania temu przeczą. Analizy sekwencjonowania wykazały zmiany w SOS1 w gruczolakoraku płuca bez typowych zmian w szlaku RAS, a praca z 2019 roku potwierdziła doświadczalnie, że takie warianty mogą napędzać wzrost guza. Są to zmiany nabyte, obecne tylko w komórkach nowotworu. Nie mówią one, jakie jest ryzyko nowotworu u osoby z wrodzonym wariantem SOS1. U osób z zespołem Noonan i wrodzonym wariantem SOS1 GeneReviews wymienia trzy opisane przypadki mięsaka prążkowanokomórkowego zarodkowego.