Szlak RAS/MAPK działa także w komórkach układu odpornościowego, dlatego badacze sprawdzają, czy rasopatie zmieniają odporność. Na razie danych jest mało, a badania obejmują małe grupy. Obraz, który się z nich wyłania, jest raczej uspokajający, jeśli chodzi o infekcje. Więcej uwagi wymagają choroby autoimmunologiczne, w których układ odpornościowy atakuje własne tkanki.
Infekcje
We włoskim badaniu 47 dzieci i dorosłych, głównie z neurofibromatozą typu 1 i zespołem Noonan, autorzy nie stwierdzili wyraźnych objawów niedoboru odporności, takich jak nawracające, ciężkie, trudne do leczenia albo nietypowe zakażenia.
- 62% badanych miało najwyżej jedną infekcję w roku wymagającą antybiotyku doustnego,
- 17% przeszło kiedyś zakażenie wymagające antybiotyku dożylnie, najczęściej zapalenie płuc,
- tylko 3 osoby miały w przeszłości nietypowe lub trudne do leczenia zakażenia,
- 83% rodziców nie uważało, że ich dziecko choruje częściej niż rówieśnicy.
W badaniach krwi prawie wszyscy (91,9%) mieli więcej niż zwykle młodych limfocytów B, świeżo uwolnionych ze szpiku. Autorzy przypuszczają, że dojrzewanie limfocytów B może być nieco opóźnione, ale nie przekładało się to na częstsze infekcje. U 9 osób podwyższony był odsetek tak zwanych podwójnie ujemnych limfocytów T, który bierze się pod uwagę przy szukaniu autoimmunologicznego zespołu limfoproliferacyjnego. Co czwarta osoba w tej grupie (24%) miała usunięte migdałki.
W zespole Costello opisano nawracające infekcje dróg oddechowych. W zespole CFC częste są ciężkie zakażenia skóry. W wieloośrodkowym badaniu z 2025 roku (56 osób z CFC) częstsze infekcje miało 32% badanych, a obniżone przeciwciała: IgG 21%, IgA 40%, IgM 35%. Leczenia związanego z odpornością potrzebowało 11%, a autorzy proponują rozważyć ocenę odporności u każdej osoby z CFC.
Choroby autoimmunologiczne
W brazylijskim badaniu 42 osób z rasopatią, w większości z zespołem Noonan:
- 14% spełniało kryteria choroby autoimmunologicznej: toczeń rumieniowaty układowy, autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (także razem z celiakią), zespół antyfosfolipidowy, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, bielactwo,
- 52% miało we krwi autoprzeciwciała,
- 7% miało przeciwciała typowe dla chorób jelit i wątroby bez objawów choroby.
W zespole CFC opisano częste autoimmunologiczne zapalenie tarczycy i większe ryzyko innych chorób autoimmunologicznych. GeneReviews wymienia problemy immunologiczne wśród cech tego zespołu i zaleca obserwować objawy niedoczynności tarczycy.
W zespole CBL u części dzieci, u których młodzieńcza białaczka mielomonocytowa cofnęła się samoistnie, w późniejszym życiu rozwinęło się zapalenie naczyń.
Kiedy szukać przyczyny
Zwykłe przeziębienia i zapalenia ucha nie są powodem do badań odporności. Warto je rozważyć, gdy:
- zakażenia powtarzają się i są ciężkie, na przykład wymagają leczenia w szpitalu,
- zakażenia są nietypowe albo trudno je wyleczyć,
- pojawiają się objawy, które mogą wskazywać na chorobę autoimmunologiczną, na przykład tarczycy albo jelit.
Nawracające zapalenia ucha w zespole Noonan wiążą się zwykle z wysiękiem w uchu środkowym i budową twarzoczaszki (zobacz część o słuchu).
Badania
Lekarz zaczyna zwykle od morfologii z rozmazem, stężenia immunoglobulin i oceny podstawowych populacji limfocytów. Przy podejrzeniu choroby autoimmunologicznej zleca hormony tarczycy z przeciwciałami, przeciwciała w kierunku celiakii albo przeciwciała przeciwjądrowe, zależnie od objawów. Autorzy badania brazylijskiego zalecają, żeby lekarze prowadzący pamiętali o tej możliwości i szybko kierowali do specjalisty.
Leczenie
Choroby autoimmunologiczne i niedobory odporności u osób z rasopatią leczy się tak samo jak u innych pacjentów (leczenie dostępne). Nie ma zaleceń specyficznych dla rasopatii. W opisanych przypadkach leczenia inhibitorem MEK (trametynibem) z powodu zaburzeń układu chłonnego leczenie przerywano czasem z powodu gorączki albo infekcji, więc takie dzieci wymagają stałej kontroli.
Kto prowadzi
Diagnostykę niedoborów odporności prowadzi immunolog kliniczny, choroby tarczycy endokrynolog, a choroby autoimmunologiczne stawów, skóry i naczyń reumatolog dziecięcy. Pierwszym lekarzem, który zauważa niepokojące objawy, jest zwykle pediatra.