Wnętrostwo, czyli jądro, które nie zstąpiło do moszny, jest jedną z cech, które pomagają rozpoznać zespół Noonan u noworodka. W kryteriach rozpoznania stoi obok opóźnienia rozwoju i zaburzeń układu chłonnego. Problem dotyczy też kilku innych rasopatii. Rzadziej spotyka się wady nerek i dróg moczowych.
Wnętrostwo w poszczególnych zespołach
- Zespół Noonan: według GeneReviews niezstąpione jądra ma 60 do 80% chłopców. W koreańskiej grupie dzieci z zespołem Noonan i pokrewnymi rasopatiami odsetek wynosił 30%, więc wyniki różnią się między badaniami.
- Zespół CFC: wady układu moczowo-płciowego ma około 33% osób, a wnętrostwo około 66% chłopców.
- Zespół NSML: wnętrostwo ma około jednej trzeciej chłopców. Opisano też spodziectwo, czyli ujście cewki moczowej na spodniej stronie prącia.
- Zespół CBL: wnętrostwo należy do cech opisanych przy rozpoznaniu zespołu.
- Zespół Costello: wnętrostwo ma około połowy chłopców. Opisano też wady moczowodów i nerek oraz pozostałości przewodu moczowego w pępku (moczownika).
Jądra a płodność
Mężczyźni z zespołem Noonan częściej mają kłopoty z płodnością. Długo przypisywano je wyłącznie wnętrostwu, ale badania hormonalne pokazują zaburzenia pracy jąder także u mężczyzn, u których jądra zstąpiły prawidłowo. W jednej z prac u dorosłych mężczyzn z zespołem Noonan stwierdzono wyższe LH i FSH oraz niższe AMH i inhibinę B niż w populacji, co świadczy o słabszej pracy komórek wytwarzających plemniki. W innym badaniu, obejmującym 37 chłopców i mężczyzn z genetycznie potwierdzonym zespołem Noonan, AMH i inhibina B były niższe niż w populacji, bez różnicy między tymi z wnętrostwem i bez niego. Opisano też mężczyzn z brakiem plemników w nasieniu, głównie po przebytym wnętrostwie. Wielu mężczyzn z zespołem Noonan ma jednak dzieci.
W zespole NSML wady narządów płciowych także mogą zmniejszać płodność. Kobiety z zespołem Noonan mają zwykle prawidłową płodność.
Przegląd z 2023 roku podkreśla, że rozmowa o płodności i poradnictwo genetyczne są ważną częścią opieki. Większość postaci zespołu Noonan dziedziczy się autosomalnie dominująco: rodzic z wariantem przekazuje go dziecku z prawdopodobieństwem 50% przy każdej ciąży. Wyjątkiem jest recesywna postać związana z genem LZTR1, w której chory ma warianty w obu kopiach genu. Każde jego dziecko dziedziczy jeden wariant, czyli jest nosicielem; nosiciele bywają zdrowi albo mają łagodne cechy zespołu. Czy dziecko będzie chore, zależy od tego, czy partner też ma wariant w LZTR1, dlatego ryzyko dla danej pary ustala poradnia genetyczna (więcej w artykule o dziedziczeniu i poradnictwie genetycznym).
Nerki i drogi moczowe
Wady nerek ma około 11% osób z zespołem Noonan, najczęściej poszerzenie miedniczki nerkowej. Bywają widoczne już w badaniu USG w ciąży. W zespole CFC opisano wodonercze, torbiele nerek, kamicę nerkową i nieprawidłowości pęcherza moczowego.
Pęcherz moczowy w zespole Costello
W zespole Costello od drugiej dekady życia opisano raka przejściowokomórkowego pęcherza moczowego, nowotwór, który w populacji ogólnej dotyczy zwykle osób starszych. GeneReviews zaleca od 10 lat coroczne badanie moczu w kierunku krwinkomoczu. Przegląd z 2022 roku idzie dalej i proponuje od 10 lat co rok badanie moczu, badanie cytologiczne moczu i cystoskopię. Zmiany w pęcherzu często nie dają objawów. USG i badanie moczu mogą przeoczyć drobne zmiany o niskim stopniu złośliwości, więc autorzy zaleceń stawiają na cystoskopię. Pozwala ona też od razu usunąć podejrzaną zmianę i zbadać ją pod mikroskopem. U dorosłych z zespołem Costello ryzyko mięsaka prążkowanokomórkowego i nerwiaka zarodkowego spada, a rak pęcherza zdarza się szczególnie u nastolatków i młodych dorosłych, więc kontrola urologiczna trwa także po wyjściu spod opieki pediatrycznej. Szerzej o tym w części o ryzyku nowotworów.
Leczenie
Wnętrostwo i wady nerek, w tym wodonercze, leczy urolog (a wady nerek także nefrolog) według standardowych zasad; tak zalecają GeneReviews dla zespołów Noonan, CFC i NSML (leczenie dostępne). Przed każdym zabiegiem u dziecka z zespołem Noonan trzeba sprawdzić krzepnięcie (zobacz część o krzepnięciu), a stan serca warto znać z aktualnych badań (część o sercu).
Kto prowadzi
Chłopca z wnętrostwem albo spodziectwem prowadzi urolog dziecięcy lub chirurg dziecięcy, a wady nerek nefrolog dziecięcy. Opóźnione dojrzewanie i pracę jąder ocenia endokrynolog (więcej w części endokrynologicznej). Dorosłych mężczyzn z problemem płodności konsultuje androlog, a kontrolę pęcherza w zespole Costello prowadzi urolog.