Podstawowe informacje
Zespół Noonan-podobny z luźnymi włosami anagenowymi (NSLH), nazywany też zespołem Mazzanti, przypomina zespół Noonan wyglądem twarzy, wadami serca i niskim wzrostem. Wyróżnia go stan włosów: są rzadkie, cienkie, wolno rosną i dają się wyciągnąć bez bólu. Pod mikroskopem włosy te mają charakterystyczną budowę cebulki i łodygi, stąd nazwa „luźne włosy anagenowe”.
Wyróżnia się dwie postacie: NSLH1, związaną z genem SHOC2, i rzadszą NSLH2, związaną z genem PPP1CB. Nie wiadomo, jak często występuje. Postać z PPP1CB opisano po raz pierwszy w 2016 roku, a przegląd systematyczny z 2026 roku zebrał dane 30 osób.
Nie każda osoba ma wszystkie opisane niżej cechy.
Objawy i charakterystyka
Typowe cechy według przeglądów z lat 2022 i 2026:
- Włosy i skóra: rzadkie, jasne, wolno rosnące włosy, rzadkie boczne części brwi, ciemniejsza skóra, suchość, egzema, drobne zmarszczki (dermatologia).
- Twarz: wysokie czoło, szeroko rozstawione oczy, opadające powieki, nisko osadzone uszy, krótki nos, wyraźnie zarysowana górna warga. Głowa jest często względnie duża.
- Serce: wady serca, w tym dysplazja zastawki mitralnej, zwężenie zastawki pnia płucnego i ubytek przegrody międzyprzedsionkowej (kardiologia).
- Wzrost: niski, często z niedoborem hormonu wzrostu (endokrynologia).
- Głos: charakterystycznie nosowy.
- Rozwój: opóźnienie ruchowe i mowy, trudności poznawcze i zachowania o różnym nasileniu.
W postaci z PPP1CB (30 osób) luźne włosy miało 79%, wadę serca 76%, niski wzrost 69%, dużą głowę 59%, opóźnienie rozwoju 72-85%, niepełnosprawność intelektualną 27%, a padaczkę 7%. Zmiany w budowie mózgu stwierdzono u 36%. Autorzy przeglądu zaznaczają, że postać z SHOC2 częściej wiąże się z trudnościami poznawczymi, ciemniejszą skórą, egzemą i odmiennym zachowaniem.
W małej grupie pięciorga dzieci z wariantem SHOC2 częste były obniżone napięcie mięśni, duży mózg przy małym tylnym dole czaszki i obniżenie migdałków móżdżku. Opisano też pojedyncze przypadki zwłóknienia szpiku, nerwiaka zarodkowego i tocznia rumieniowatego układowego. W badaniu chińskim toczeń rozpoznano u dwojga z dwojga dzieci z wariantem SHOC2, a autorzy wnioskują, że postać z SHOC2 wiąże się ze szczególnie wysokim ryzykiem tocznia. To obserwacja z bardzo małej grupy (immunologia). W postaci z PPP1CB nie opisano dotąd nowotworu.
Genetyka
- SHOC2: u większości osób ten sam wariant p.Ser2Gly (c.4A>G). Sprawia on, że do białka dołączany jest kwas tłuszczowy i białko na stałe trafia do błony komórkowej, gdzie wzmacnia sygnał RAS/MAPK. Badania z 2022 roku potwierdziły, że także rzadsze warianty SHOC2 działają przez wzmocnienie funkcji.
- PPP1CB: najczęściej p.Pro49Arg (57% opisanych osób). Białko PPP1CB tworzy z SHOC2 i MRAS kompleks, który aktywuje kinazę RAF1.
Dziedziczenie jest autosomalne dominujące. W postaci z PPP1CB 87% wariantów powstało de novo, ale opisano też matkę, która przekazała wariant trojgu dzieciom. Dziecko osoby chorej ma 50% szans na odziedziczenie wariantu (dziedziczenie i poradnictwo genetyczne).
Diagnostyka
Na zespół naprowadza połączenie cech zespołu Noonan z typowymi włosami. Badanie włosa pod mikroskopem pomaga, ale rozpoznanie potwierdza się badaniem genetycznym, zwykle panelem genów rasopatii, który powinien obejmować SHOC2 i PPP1CB (badania genetyczne). Wariant o niepewnym znaczeniu w jednym z tych genów wymaga ostrożnej interpretacji, czasem także badań czynnościowych.
Leczenie i monitorowanie
Leczenie jest objawowe: wady serca leczy kardiolog, niedobór hormonu wzrostu endokrynolog, a opóźnienie rozwoju zespół rehabilitacyjny. Hormon wzrostu jest leczeniem dostępnym przy niedoborze. W postaci z PPP1CB dostały go tylko trzy opisane osoby, a dwie z nich dobrze zareagowały. Dane są za skromne, by ocenić skuteczność i bezpieczeństwo w tej grupie.
Ponieważ opisano wady mózgu i obniżenie migdałków móżdżku, przy objawach neurologicznych lekarz może zlecić rezonans magnetyczny (neurologia).
Dzieci i rozwój
Większość dzieci ma opóźniony rozwój ruchowy i mowy. U części rozpoznaje się niepełnosprawność intelektualną, a u części zaburzenia uwagi lub zachowania. Pomaga wczesna rehabilitacja i logopedia.
Dorośli
Danych o dorosłych z NSLH jest bardzo mało, bo większość opisanych osób to dzieci. Opisy dorosłych są pojedyncze, m.in. matki z wariantem PPP1CB, która przekazała go trojgu dzieciom. Dorośli powinni pozostać pod kontrolą kardiologiczną (opieka w dorosłości).
Gdzie szukać pomocy
Ponieważ NSLH jest rzadki, opiekę dobrze jest prowadzić w ośrodku, który zna zespół Noonan i pokrewne rasopatie. Poradnie genetyczne znajdziesz w bazie ośrodków. W sprawach serca, wzrostu i rozwoju przydatne mogą być też informacje ze strony o zespole Noonan.