Rasopatie są rzadkie, więc badania nad nimi prowadzi się zwykle w wielu ośrodkach naraz, często w kilku krajach. Poniżej opisujemy główne kierunki tych badań w 2026 roku, na podstawie publikacji i rejestru ClinicalTrials.gov.
Nowe geny i nowe postacie
Lista genów związanych z zespołem Noonan wciąż się wydłuża. GeneReviews wymienia dziś kilkanaście genów, w tym MRAS, RRAS2, RASA2 i SOS2, a także kilka dalszych genów, w których zmiany znaleziono u mniej niż dziesięciu osób. Przy genie LZTR1 zespół Noonan może dziedziczyć się dominująco albo recesywnie.
Dla rodzin ma to dwa skutki. Osoba, u której kilka lat temu badanie genetyczne nic nie wykazało, może dziś dostać wynik po ponownej analizie albo szerszym badaniu. Wariant opisany kiedyś jako o niepewnym znaczeniu może zostać przeklasyfikowany. Więcej w artykule Badanie genetyczne w rasopatiach.
Przebieg choroby w czasie
Badania historii naturalnej śledzą, jak choroba zmienia się z wiekiem i jak często pojawiają się powikłania. Są potrzebne, żeby ustalić zalecenia dotyczące kontroli i żeby mieć punkt odniesienia przy ocenie nowych leków.
O dorosłych z rasopatiami wiadomo najmniej. Autorzy jednego z nielicznych badań dorosłych z zespołem Noonan zbadali 35 osób i sami podkreślili, że potrzebne są większe badania. Obecnie w rejestrze ClinicalTrials.gov są między innymi:
- prowadzone przez amerykański Narodowy Instytut Raka badanie obserwacyjne dzieci i dorosłych z kilkoma rasopatiami (NCT04888936), planowane do 2031 roku;
- niemieckie badanie przebiegu kardiomiopatii w rasopatiach (NCT07344480);
- krajowe rejestry i badania obserwacyjne we Włoszech, we Francji i w Holandii, dotyczące między innymi krzepnięcia, zmian w mózgu i wzrostu.
Leki działające na szlak RAS/MAPK
Ponieważ w rasopatiach szlak RAS/MAPK jest rozregulowany, badacze od lat sprawdzają, czy leki opracowane do hamowania tego szlaku w nowotworach mogą łagodzić objawy rasopatii. W 2013 roku przegląd w Annual Review of Genomics and Human Genetics opisywał to jako możliwość, którą się rozważa.
Od tamtej pory w neurofibromatozie typu 1 inhibitory kinazy MEK (selumetynib i mirdametynib) zostały zarejestrowane w leczeniu objawowych, nieoperacyjnych nerwiakowłókniaków splotowatych. To pierwszy przykład, w którym ten kierunek badań przeszedł do codziennego leczenia.
W kardiomiopatii przerostowej związanej z rasopatiami badania są na wcześniejszym etapie. W 2019 roku opisano dwoje niemowląt z zespołem Noonan i wariantem w genie RIT1, u których po leczeniu trametynibem cofnął się przerost mięśnia sercowego. W 2025 roku ukazało się wieloośrodkowe badanie retrospektywne 61 dzieci z 23 ośrodków w 10 krajach: 30 dostało trametynib, 31 standardowe leczenie. Wyniki były korzystne dla trametynibu, ale autorzy nazwali je wstępnymi i wezwali do badań klinicznych. Takie badania już się zaczęły: jedno fazy 2 prowadzone w Polsce (NCT06555237) i jedno fazy 3 u niemowląt, które według rejestru ma ruszyć w 2027 roku (NCT07817186). Status tych terapii opisujemy w artykule Nowe terapie.
Wzrost
Kilka firm i zespołów badawczych sprawdza nowe leki na niski wzrost w zespole Noonan. Hormon wzrostu podawany raz w tygodniu zamiast codziennie, somapacitan (Sogroya), sprawdzano m.in. w badaniu NCT05723835, w którym uczestniczyły także ośrodki w Polsce. Od 4 listopada 2026 roku jest w Unii Europejskiej zarejestrowany także w zespole Noonan (nowe terapie). Badany jest też wazorytyd, lek działający inną drogą niż hormon wzrostu (NCT04219007). Ten drugi był badany w małej grupie dzieci i na razie nie ma wniosków, które dałoby się przenieść na leczenie.
Krew i nowotwory
Młodzieńcza białaczka mielomonocytowa jest uznawana za nowotwór typowy dla zaburzeń szlaku RAS. U niemowląt z zespołem Noonan i wrodzonym wariantem PTPN11 zdarza się choroba mieloproliferacyjna, która często cofa się samoistnie. Nie dotyczy to każdej JMML w zespole Noonan: we francuskiej grupie 641 osób z wrodzonym wariantem PTPN11 kryteria rozpoznania JMML spełniało 20 dzieci, a 10 z nich zmarło w pierwszym miesiącu życia. W NF1 białaczka wiąże się zwykle z wrodzonym wariantem NF1 i dodatkową zmianą nabytą w komórkach krwi. Badania dotyczą tego, jak rozpoznać, które dziecko wymaga przeszczepienia szpiku, a które tylko obserwacji, oraz roli leków celowanych, w tym inhibitorów MEK. Więcej na stronach hematologia i onkologia.
Rodzina i opiekunowie
Nie wszystkie badania dotyczą leków. W Stanach Zjednoczonych trwa badanie terapii akceptacji i zaangażowania (ACT), formy terapii psychologicznej, dla opiekunów dzieci z rasopatiami (NCT05361811).
Jak czytać doniesienia o nowych wynikach
Przy ocenie wiadomości o nowym leku albo nowym wyniku pomaga kilka pytań:
- Na kim to badano? Wyniki na komórkach albo myszach nie przekładają się wprost na ludzi.
- Ilu było pacjentów? Opis jednego lub dwóch przypadków pokazuje możliwość, ale nie dowodzi skuteczności.
- Czy była grupa porównawcza? Badanie retrospektywne porównuje pacjentów leczonych w różnych okresach i warunkach; badanie z losowym przydziałem do grup daje pewniejsze wnioski.
- Czy lek jest dostępny poza badaniem? Lek zarejestrowany w jednej chorobie nie jest automatycznie dostępny w innej.
Jeśli wynik dotyczy waszego dziecka, warto pokazać publikację lekarzowi prowadzącemu. Jak znaleźć badanie kliniczne i co oznacza udział w nim, piszemy w artykule Badania kliniczne.